Koninklijke tempel van Ayutthaya
Audiogids Wat Phra Si Sanphet
Op de plek van het eerste paleis van Ayutthaya reserveerden de koningen een kapel zonder monniken: drie chedi's bewaren op een rij hun as en daarvoor wijst een leeg voetstuk naar de plek van de 16 meter hoge, met goud beklede Boeddha die de plundering van 1767 reduceerde tot een klomp brons.
- 60 min audio
- Koninklijke tempelruïne
In 1448 verhuisde koning Borommatrailokanat naar een nieuw paleis, verder naar het noorden, en maakte van de paviljoenen van het oude, dat prins U-Thong in 1351 had voltooid, heilig terrein. Zo ontstond de privétempel van het hof: er woonde geen enkele monnik en religieuzen werden alleen uitgenodigd voor ceremonies zoals de eed van trouw van de koninklijke ambtenaren. Tegenwoordig is het terrein van oost naar west ingedeeld, van de pilaren van de grote koninklijke kapel uit 1499 tot drie identieke klokvormige chedi's die volgens de kronieken door Ramathibodi II en zijn zoon Borommaracha IV werden opgetrokken voor de as van drie koningen.
Het grootste wat de tempel bewaarde, is precies wat ontbreekt. Vanaf 1500 werd hier de Phra Si Sanphetdayan gegoten, een staande Boeddha van 16 meter met een bronzen kern en een goudlaag waarvan het meest verspreide cijfer 343 kilo noemt. In april 1767 smolt het Birmaanse leger hem met vuur om het metaal mee te nemen, en Rama I begroef zijn resten uiteindelijk in een chedi van groen mozaïek in Wat Pho, in Bangkok. Aan de brand ontsnapte nauwelijks iets van hout: gesneden deuren met drempelwachters, nu in het Nationaal Museum Chao Sam Phraya, waarvan de precieze herkomst binnen de tempel nog steeds wordt betwist.
Hoogtepunten
- Drie chedi's op een rij — De as van drie koningen, van oost naar west op één platform
- Voetstuk van de Phra Si Sanphetdayan — De leegte van een 16 meter hoge, met goud beklede staande Boeddha
- Wihan Luang uit 1499 — Koninklijke hal van zo'n 50 meter zonder ramen, alleen verlucht door verticale spleten
- Crypte van de oostelijke chedi — Acht in elkaar geschoven stoepa's, ontdekt in 1932
- Kantelenmuur — Kleine chedi's en kapellen met as van de koninklijke familie langs de binnenzijde
Binnen het oude paleisterrein van Ayutthaya strekt zich Wat Phra Si Sanphet (วัดพระศรีสรรเพชญ์) uit, een stenen vlakte die het private hart van een koninkrijk was. Het was geen gewoon klooster: er woonde geen enkele monnik. Het was de kapel van de koningen, de plek waar de hoffunctionarissen trouw zwoeren en waar de as van koningen en leden van de koninklijke familie werd bewaard. Een groot deel van zijn geschiedenis wordt verteld aan de hand van wat er niet meer is.
De geschiedenis van Wat Phra Si Sanphet begint met een paleis. Prins U-Thong, stichter van Ayutthaya, voltooide zijn residentie op deze plek in 1351; in 1448 verhuisde koning Borommatrailokanat naar een nieuw paleis in het noorden en maakte van de oude paviljoenen heilig terrein, de Putthawat. De oorsprongsdatum kent nuances: de kronieken noemen offers in het klooster van Phra Si Sanphet na de veldtocht tegen Angkor van 1431, wat erop wijst dat de tempel er al was vóór die ombouw. In 1638 schreef de Nederlandse koopman Jeremias Van Vliet op dat de wet- en godsdienstboeken die U-Thong zelf had opgesteld nog werden bewaard in ‘de mooiste tempel van de koning’, die hij Wat Siserpudt noemde. Van die oorspronkelijke bibliotheek is op het terrein niets meer te vinden.
De architectuur van Wat Phra Si Sanphet laat zich lezen als een reeks. In het oosten de ruïne van de Wihan Luang, de koninklijke kapel van 1499, met rijen bakstenen pilaren, waarvan sommige lotusvormige kapitelen hebben. Daarbinnen het voetstuk waar de Phra Si Sanphetdayan stond, de staande Boeddha van 16 meter die zijn naam aan de tempel ontleende. Daarna, op een rechthoekig platform, de drie klokvormige chedi’s, elk met vier uitspringende portieken met een miniatuurkopie van zichzelf als bekroning en een ring van zuiltjes, de sao han, die de spits draagt: een kenmerk van de stijl van Ayutthaya. Ertussen steken de vierkante basissen van de mondop uit, en in het westen de Grieks-kruisvormige plattegrond van de prasat die onder Narai werd toegevoegd. Alles wordt afgesloten door een hoge bakstenen kantelenmuur.
De ramp kwam in april 1767, toen het Birmaanse leger de tempel plunderde en in brand stak. Alleen de oostelijke chedi bleef overeind; de andere twee werden herbouwd, en in 1956 restaureerde het Departement voor Schone Kunsten ze alle drie. De twee grote kapellen werden nooit herbouwd.
Om te weten wat er te zien is in Wat Phra Si Sanphet loopt de audiogids het terrein van oost naar west af in vier haltes en 60 minuten, van het hoofdeinde van de koninklijke kapel tot de muur die het hofleven afsloot. Eén draad verbindt ze, een paradox: het grootste wat dit terrein bewaarde, is precies wat ontbreekt.
Aan de overkant van de Khlong Sa Bua, tegenover het oude paleis, bewaart Wat Na Phra Men het interieur van een tempel uit die tijd ongeschonden, en aan de westoever van de Chao Phraya was Wat Chaiwatthanaram het toneel van koninklijke begrafenissen.
Een paleis dat een kapel voor één gelovige werd
Ruïne van de Wihan Luang
Samenvatting van deze stop
De route begint aan de oostkant van de Wihan Luang, de grote koninklijke kapel. Er resteert de langgerekte plattegrond, met rijen bakstenen pilaren en muren met verticale spleten. Gebouwd in 1499 onder Ramathibodi II, mat hij zo’n 50 meter, verdeeld over elf traveeën van 4,6 meter, en had geen ramen: alleen die spleten, die voor ventilatie en een diffuus licht binnen zorgden.
Onder deze fundamenten stond het paleis dat U-Thong in 1351 voltooide. Toen Borommatrailokanat in 1448 naar een nieuw paleis in het noorden verhuisde, werd de plek heilig en werd de tempel de privékapel van de koningen binnen het paleisterrein. Er woonde geen enkele monnik; religieuzen kwamen alleen op uitnodiging, voor ceremonies zoals de eed van trouw van de koninklijke ambtenaren.
Die status van tempel zonder kloostergemeenschap verklaart de schaal en de soberheid van de plek: een immense hal bedoeld voor het hof, niet voor het leven van een klooster. Vanaf het hoofdeinde van de kapel reconstrueert de audiogids hoe deze ruimte werd gelezen toen ze nog een dak had en wie er mocht binnengaan.
Het lege voetstuk van de gouden Boeddha
Voetstuk van de Phra Si Sanphetdayan
Samenvatting van deze stop
In de koninklijke kapel staat nog het voetstuk waarop de Phra Si Sanphetdayan stond, met stucresten waarin een deel van een leeuwenpoot te herkennen is. Erboven is niets. Vanaf 1500 liet Ramathibodi II voor deze kapel een staande Boeddha van 16 meter hoogte gieten op een voetstuk van 8 meter lengte, met een hoofd van 2 meter en een borst van 5,5 meter breed. Hij had een bronzen kern van zo’n 64 ton en een goudlaag, en de uitvoering duurde meer dan drie jaar.
De hoeveelheid goud hangt van de bron af: 343 kilo in het meest verspreide cijfer, 346,5 in het Muang Boran-museum en zo’n 171 in de koninklijke kroniek. Ook de Franse reizigers uit de zeventiende eeuw verschillen: Nicolas Gervaise beschreef het beeld zittend met gekruiste benen en Guy Tachard staand, met het hoofd tegen het plafond. Beiden vermelden dat het ter plaatse werd gegoten en dat de kapel er pas daarna omheen werd gebouwd, een versie die de kronieken tegenspreekt.
In april 1767 smolt het Birmaanse leger het goud dat het bedekte met vuur en nam het helemaal mee; van het beeld bleef een vormeloze klomp brons over. Koning Rama I liet die onherstelbare resten naar Bangkok brengen en begroef ze in de Phra Chedi Si Sanphetdayan, een chedi van 45 meter met groen mozaïek in Wat Pho, waar ze nog steeds liggen. Het was niet de enige reus van de tempel: ten noorden van de koninklijke kapel bewaarde de Wihan Phra Lokanat een staand beeld van zo’n 10 meter dat Rama I ook naar Bangkok bracht, liet herstellen en in dezelfde Wat Pho plaatste onder de naam Phra Buddha Lokanat. Bij het voetstuk volgt de audiogids het spoor van de twee kolossen naar hun gedeelde bestemming.
Drie chedi’s, drie koningen en een geplunderde crypte
De drie chedi's op een rij
Samenvatting van deze stop
Op een rechthoekig platform staan van oost naar west de drie chedi’s op een rij, identiek, met hun portieken bekroond door miniatuurchedi’s en de ring van zuiltjes die elke spits draagt. De rij werkt als een stamboom van baksteen. Volgens de kronieken liet Ramathibodi II in 1492 de oostelijke optrekken voor de as van zijn vader, Borommatrailokanat, en de middelste voor die van zijn oudere broer, Borommaracha III. De westelijke werd gebouwd door Borommaracha IV, die van 1529 tot 1533 regeerde, voor de as van Ramathibodi II zelf, de koning die de andere twee had laten bouwen.
Die datering is niet gesloten. De kunsthistoricus Piriya Krairiksh wijst erop dat de plattegronden en gezichten uit de zeventiende eeuw, zoals die van Vingboons en Kaempfer, deze klokvormige chedi’s niet tonen, en hij schrijft ze toe aan de algehele vernieuwing die koning Borommakot vanaf 1742 ondernam. Zeker is dat na 1767 alleen de oostelijke chedi overeind bleef, dat de andere twee werden herbouwd en dat het Departement voor Schone Kunsten ze alle drie in 1956 restaureerde.
Onder de chedi’s speelde zich een stille wedloop af. Tijdens het bewind van Rama V werden de kamers van de chedi’s opgegraven en kwamen er Boeddhabeelden en een grote hoeveelheid gouden voorwerpen uit, en schatzoekers bleven om het terrein heen hangen. Toen het Departement voor Schone Kunsten in 1932 begon te graven, deed het dat om te beschermen wat er nog begraven lag. In de crypte van de oostelijke chedi trof het een stoepa aan die bestond uit acht stoepa’s die in elkaar waren geschoven; de buitenste was kapot en de andere zeven worden tentoongesteld in het Nationaal Museum Chao Sam Phraya. Voor de rij chedi’s vertelt de audiogids wie het eerst bij die koninklijke graven kwam.
Een kantelenmuur en de geheimen van het hof
Omheiningsmuur en grafkapellen
Samenvatting van deze stop
De route eindigt bij de westmuur van het terrein, een hoge bakstenen omheining met kantelen. Langs de binnenzijde volgen kleine klokvormige chedi’s en kapellen waar as van leden van de koninklijke familie werd bewaard. De poorten hadden eigen namen: die in het zuiden was de Pratu Bowon Nimit, de ‘Poort van het Voortreffelijke Voorteken’, en die in het westen, de Pratu Chong Kut, gaf toegang tot de Tamnak Suan Kratai, het ‘Koninklijk Paviljoen van de Konijnentuin’.
Tussen deze muren speelden hoftaferelen met gevolgen. In 1611, tijdens een opstand van Japanse handelaren die het paleis binnendrongen, luisterde koning Song Tham naar de monniken in het Chom Thong-paviljoen van de tempel, en acht monniken van Wat Pradu Song Tham haalden hem daar weg onder de ogen van de Japanners. Jaren later, onder Prasat Thong (1629-1656), ging prins Athittayawong, zoon van Song Tham, op de muur naast de grote kapel zitten en kwam niet naar beneden toen de koning voorbijkwam: hij werd van zijn rang ontdaan en naar een bamboehuis bij Wat Tha Sai gestuurd.
De tempel heeft bovendien een levend vervolg. Wat Phra Si Sanphet diende als model voor de tempel van de Smaragdboeddha (Wat Phra Si Rattana Satsadaram) in het Grote Paleis van Bangkok, een andere paleistempel zonder vaste monniken. Bij de muur slaat de laatste halte van de audiogids de brug tussen deze kapel in puin en haar staande kopie.
