Ommuurde Ming-stad
Audiogids Oude stad Nantou (Nantou Gucheng)
De ommuurde stad van 1394 die vanaf 1573 het district bestuurde waaruit Shenzhen en Hongkong voortkwamen, en die nu in brokstukken overleeft tussen woonblokken, cafés en tentoonstellingszalen: een Ming-poort, een handelaarshal, een voorouderhal en een laatste stuk stadsmuur.
- 75 min audio
- Ming-muur van 1394
In 1394 bouwden de Ming hier een garnizoensstad met een muur van aarde en geel zand, een omringende gracht en een omwalling van 680 bij 500 meter. In 1573 kwamen op bevel van de regering 7.608 gezinnen uit de regio Dongguan en werd Nantou de zetel van het nieuwe district Xin'an, waarvan het grondgebied ongeveer het huidige Shenzhen en Hongkong omvatte. Tot 1953 was het het bestuurlijke hoofd van het gebied, toen de districtshoofdstad naar het oosten verhuisde, bij de spoorlijn Kowloon-Kanton; in 1979 werd het hele district Bao'an omgedoopt tot Shenzhen.
Het contrast zit in wat er nog staat. Sinds 1980 werden binnen de omwalling meer dan 900 huizen van meerdere verdiepingen zonder planning gebouwd, sommige met steen die uit de stadsmuur zelf was gehakt, en nu dateert minder dan 5 % van de gebouwen van vóór het einde van de Qing. Tussen de blokken staan nog de Zuidpoort, het enige bewaarde gildegebouw van Shenzhen, en de voorouderhal die de nakomelingen van Wen Bi aan zijn broer Wen Tianxiang wijdden. En het weinige dat van de muur overleeft, werd gered door een park dat in 1925 ontstond als eerbetoon aan Sun Yat-sen.
Hoogtepunten
- Zuidpoort — Ming-boog met twee inscripties en een Britse aanval uit 1858 die elke partij op haar eigen manier vertelt
- Gildehal van Dongguan — Het enige gildegebouw van Shenzhen, met vier Qing-stèles over markten en kades
- Baode-plein — Het hart van de hoofdstad van een district dat Shenzhen en Hongkong omvatte
- Wen-voorouderhal — De tempel van Wen Tianxiang, gebouwd door de nakomelingen van zijn overgelopen broer
- Zhongshan-park — Het laatste stuk muur van 1394, gered door een eerbetoon aan Sun Yat-sen
Tussen woonblokken van meerdere verdiepingen markeert een stenen poort uit de Ming-tijd de ingang van de Oude stad Nantou (南头古城, Nantou Gucheng). De ommuurde omwalling werd in 1394 gebouwd, en vanaf 1573 was ze de zetel van het district Xin’an, waarvan het grondgebied ongeveer het huidige Shenzhen en Hongkong omvatte. De oude hoofdstad van twee toekomstige metropolen is nu een vernieuwd stadsdorp met smalle straten, cafés en tentoonstellingszalen, waar minder dan 5 % van de gebouwen van vóór het einde van de Qing-dynastie dateert.
De geschiedenis van de Oude stad Nantou begint vóór haar muur. In 265 vestigde zich hier een zoutcommandant met zijn fort, en in 331, onder keizer Cheng van de Oostelijke Jin, werd de plek de zetel van het commandement Dongguan en van het district Bao’an. Daar komen de cijfers vandaan die institutionele teksten herhalen, zo’n 1.700 jaar geschiedenis of zelfs 2.000 als bestuurlijk centrum, hoewel de bewaarde muur van 1394 is en bijna alles wat overeind staat veel later is. De stad doorstond de Grote Kustevacuatie van het Kangxi-tijdperk, een Britse aanval in 1858 en uiteindelijk het vertrek van de macht naar het oosten: de spoorlijn Kowloon-Kanton deed de markt van Shenzhen bloeien, in 1953 verhuisde de districtshoofdstad daarheen en in 1979 werd het hele district Bao’an omgedoopt tot Shenzhen. Eerder, op 16 oktober 1949, was in Nantou de rode vlag gehesen die de bevrijding van de districtshoofdstad uitriep.
De architectuur laat zich in lagen lezen. Op het kruis van straten, geërfd van de Ming, dat de bewoners ertoe bracht de stad eenvoudig ‘Jiu Jie’, de Negen Straten, te noemen, werden vanaf 1980 meer dan 900 huizen van meerdere verdiepingen zonder planning gebouwd, met imitatie-antieke dakranden en een mengeling van grijze baksteen, gewassen grindpleister en tegels. Ertussen houden stukken uit andere tijden stand. De Yuying Tang, weeshuis en rooms-katholieke kerk voltooid in 1868, was de eerste katholieke kerk van de regio Shenzhen en toont een uitgesproken Italiaanse stijl. Het te bezoeken kantoor van het district Xin’an is niet het historische gebouw maar een reconstructie op een ander perceel: de oorspronkelijke locatie lag naast de Baode-tempel. En buiten de Zuidpoort, op het terrein van de voormalige zetel van de districtsregering van Bao’an, wijdt het Museum van de oude stad Nantou zijn zalen aan de stedelijke geschiedenis van Shenzhen; het hoofdgebouw was aanvankelijk het kantoor van de eerste regering van Bao’an na 1949, en het bord met zijn naam werd met de hand geschreven door Jin Yong, de grote auteur van vechtkunstromans.
De laatste laag kwam met de hedendaagse architectuur. In december 2017 opende de zevende Bi-City Biënnale voor Urbanisme en Architectuur Shenzhen-Hongkong hier haar hoofdlocatie, de eerste keer dat de biënnale in een stadsdorp werd gehouden, met industriehallen uit de jaren tachtig en negentig omgebouwd tot tentoonstellingszalen. De latere renovatie verdeelt de meningen: critici verbinden haar met gentrificatie en de verdrijving van bewoners met weinig middelen, en de curatoren van de biënnale verdedigden haar als alternatief voor sloop, hoewel twee van hen, Hou Hanru en Liu Xiaodu, waarschuwden voor het risico van al te snelle gentrificatie.
Om te weten wat er te zien is in de Oude stad Nantou en elke laag op zijn plek te lezen, doorloopt de audiogids haar in vijf haltes en 75 minuten vertelling: van de Zuidpoort naar de hal van de handelaren uit Dongguan, het Baode-plein, de voorouderhal van de Wen’s en het laatste stuk muur in het Zhongshan-park. De rode draad is één: deze wijk van opeengepakte blokken was het bestuurlijke hoofd van alles wat nu Shenzhen en Hongkong is, en wat er van die hoofdstad rest, overleeft in brokstukken, onder alles wat elke tijd erop heeft gegooid.
Het andere spoor van het Shenzhen van vóór de hervorming is de oude markt van Shenzhen Xu, nu de voetgangersstraat Dongmen, en de hervorming heeft haar symbool op enkele kilometers, in het gestrande schip van Sea World.
De Zuidpoort en haar twee uitkomsten
Nantou Ancient City South Gate (南头古城南门)
Samenvatting van deze stop
Voor de Zuidpoort opent zich het barbakaanplein, een voormalige verdedigingsruimte van het muursysteem, nu een beboomd plein met gras, de voorkamer van de omwalling. De boog, uit het begin van de Ming, is 10 meter breed en 4,5 hoog en heeft de toren verloren die hem bekroonde. Het is de ingang van de stad van het garnizoensbataljon van Dongguan, gebouwd in 1394, het 27e jaar van de regering Hongwu: een muur met een basis van aarde en geel zand, een omringende gracht en een omwalling van 680 meter van oost naar west bij 500 van noord naar zuid.
Twee inscripties vatten die militaire roeping samen. In de tunnel bewaart men de Ming-plaquette met de karakters ‘Ning Nan’; boven de boog staat het opschrift ‘Lingnan Zhongzhen’, ‘vesting van Lingnan’, geschreven door Jin Wenmo, magistraat van Xin’an in het Kangxi-tijdperk.
De poort bewaart ook een duistere episode die elke partij op haar eigen manier vertelt. In augustus 1858, midden in de Tweede Opiumoorlog, onderging Nantou een Britse aanval. Volgens de Britse versie naderde de kanonneerboot HMS Starling onder parlementairsvlag en werd met schoten ontvangen; dagen later gingen mariniers en infanterie aan land, zetten ladders tegen de muur, bliezen de poort op en staken de stad in brand voordat ze terugkeerden naar Kanton. Volgens de Chinese versie kwamen meer dan 3.000 Britse soldaten met grote schepen, stoomboten en een vijftigtal vaartuigen, en de verdedigers van Xin’an, soldaten en bewoners, vochten zes uur tot ze hen terugsloegen zonder dat ze de stad bezetten. Voor de boog zet de vertelling de twee verhalen tegenover elkaar en onthult het bitterste detail van die dag.
Stèles van kades tussen cafés van 2020
Dongguan Guild Hall (东莞会馆)
Samenvatting van deze stop
De noord-zuidstraat is de as van het kruis van straten dat het Ming-stratenpatroon bewaart. De renovatie, begonnen in maart 2019, opende op 26 augustus 2020 een stuk van ruim 330 meter met 18 bezienswaardigheden, nu geflankeerd door winkels, cafés en tentoonstellingsruimtes, in een omwalling die meer dan 1.000 gebouwen bewaart. De Zhongshan Zuidstraat, die rechtstreeks naar de Zuidpoort leidt, is een van de negen die de stad haar volksnaam gaven.
Aan één kant staat de Gildehal van Dongguan (Bao’an Gongsuo), de beurs van de handelaren uit Dongguan waar over prijzen werd onderhandeld en het enige bewaarde gildegebouw in Shenzhen. Het is drie traveeën breed en twee diep, georiënteerd van west naar oost en draagt een centrale plaquette geschreven door Liang Jin’ao in het Tongzhi-tijdperk. Binnen bewaart het vier stèles die de markten, winkels en kades van Nantou in de Qing-tijd beschrijven.
Die handelsstad keek uit op de monding van de Parelrivier, en de monding bracht bezoek van ver. In juni 1517 kwam de Portugese diplomaat Fernão Pires de Andrade aan bij de riviermonding en vroeg de zeecommandant van Nantou toestemming om met zijn schepen naar Kanton op te varen; in 1521 versloeg de Ming-vloot van Wang Hong de Portugezen bij Tunmen. Voor de beurs slaat de audiogids de brug tussen de Qing-stèles en de cafés van nu.
Hoofdstad van twee metropolen, omringd door blokken
Baode Square (报德广场)
Samenvatting van deze stop
In het midden van de omwalling is het Baode-plein een kleine open ruimte omringd door huizen uit verschillende tijden, met een terrazzo-basketbalveld uit de jaren negentig dat de renovatie besloot te behouden. Het lijkt weinig voor wat het vertegenwoordigt.
In 1573, het eerste jaar van het Wanli-tijdperk, werden 7.608 gezinnen uit de regio Dongguan, 33.971 mensen, op bevel van de regering naar de stad overgebracht, en werd Nantou de zetel van het nieuwe district Xin’an. De naam kwam uit een formule, ‘het oude vernieuwen en gevaar in vrede veranderen’, en het grondgebied omvatte ongeveer het huidige Shenzhen en Hongkong. De zetel van de magistraat lag hier vlakbij, naast de Baode-tempel.
Daarna ging de macht naar het oosten, de trein achterna: de spoorlijn Kowloon-Kanton deed de markt van Shenzhen bloeien en in 1953 verhuisde de districtshoofdstad daarheen. Na de oprichting van de Speciale Economische Zone in 1980 raakte de oude hoofdstad omringd door meer dan 900 huizen van meerdere verdiepingen, zonder planning gebouwd, sommige met steen uit de stadsmuur zelf. Vanaf het basketbalveld reconstrueert de vertelling hoe het centrum van een heel gebied verstopt raakte tussen blokken.
Wen Tianxiang, in het huis van de overgelopen broer
Xinguo Wengong Temple (信国文公祠)
Samenvatting van deze stop
De Wen-voorouderhal van de hertog van Xinguo is het grootste en best bewaarde oude gebouw van de stad. Het werd gebouwd door de nakomelingen van Wen Bi, broer van Wen Tianxiang. Binnen verheft het standbeeld van Wen Tianxiang zich onder een plaquette met de karakters ‘Haoran Zhengqi’, ‘rechtschapen en groots gemoed’, en erachter staat zijn gedicht ‘Bij het passeren van de Lingding-zee’ volledig, geschreven in 1279, toen hij, gevangene van de Yuan, op een vijandelijk schip de monding van de Parelrivier, de Lingdingyang, overstak: hetzelfde water dat Nantou omspoelde.
De paradox is gedocumenteerd. Diezelfde herfst van 1279 droeg Wen Bi de stad Huizhou over aan de Yuan en diende hen zelfs als hoge ambtenaar. De tempel van de martelaar die liever stierf dan zich over te geven, werd dus gebouwd door de nakomelingen van de broer die zich wel overgaf. De geschiedenis heeft die overgave op tegengestelde manieren beoordeeld, en Wen Tianxiang zelf liet in een gedicht de regel na ‘wie heeft er geen bloedbanden; het verdriet is zo diep als de zee’. Voor het standbeeld staat de audiogids stil bij de wond van een geslacht verscheurd tussen trouw en overgave.
Het laatste stuk muur, gered door een park
Monument to the Liberation of Neilingding (解放内伶仃纪念碑)
Samenvatting van deze stop
Aan de noordrand van de omwalling, in het Zhongshan-park, overleven stukken van de basis van de muur van 1394; bijna de rest van de omtrek is verdwenen. Het eerste grote verlies kwam met de Grote Kustevacuatie van het Kangxi-tijdperk (1661–1669): de bevolking werd naar het noorden verplaatst en de muren en huizen werden gesloopt om een grensmuur 50 li landinwaarts op te trekken. In 1666 werd Xin’an samengevoegd met Dongguan, en in 1669 werd het hersteld met zetel opnieuw in Nantou.
Wat er rest, dankt zijn overleving aan een eerbetoon. In 1925, het jaar van de dood van Sun Yat-sen, bracht de magistraat van het district Bao’an, Hu Yu, een heer uit Hongkong, naast de noordmuur een klein park van 1,3 hectare tot stand ter nagedachtenis aan hem: het huidige Zhongshan-park, het oudste van Shenzhen. In juli van datzelfde jaar werd binnen de stad de eerste cel van de Communistische Partij van het district Bao’an opgericht. Het park heropende uitgebreid op 12 november 1999, op de 133e geboortedag van Sun, met een groot stenen hoofd van Sun Yat-sen onder leiding van beeldhouwer Qian Shaowu, dat voor het grootste van het land geldt.
Naast de muurresten verheft zich het Monument voor de bevrijding van Neilingding. Het 390e Regiment richtte het in 1950 op op het exercitieterrein bij de Zuidpoort, ter nagedachtenis van de gevallenen bij de inname van het eiland Neilingding op 18 april van dat jaar, en in 1995 werd het hier herbouwd. De route eindigt met de draad die beide oevers verbindt: in 2023, het 450e jubileum van het district Xin’an, hielden Shenzhen en Hongkong gezamenlijke herdenkingen en bezochten meer dan 2.000 Hongkongse studenten de oude stad tijdens de zomer. Naast de muur meet de laatste halte van de audiogids wat Nantou was aan het weinige dat er nog overeind staat.
