Auteurstempel
Audiogids Witte Tempel (Wat Rong Khun)
De oude tempel van een dorp bij Chiang Rai, ontstaan naast een beek met troebel water, die een schilder uit de streek sinds 1997 op eigen kosten opnieuw opbouwt in wit stucwerk en spiegels, met een hel vol popiconen verborgen in zijn binnenste.
- 90 min audio
- Hedendaagse boeddhistische kunst
Wat Rong Khun dankt zijn naam aan het dorp Ban Rong Khun, rond 1887 gesticht door enkele families naast een beek met troebel water. De eerste ubosot, uit 1964, was in 1995 zo bouwvallig dat hij werd gesloopt, en de bouw van de nieuwe bleef halverwege steken door de Thaise economische crisis. In 1997 bood de schilder Chalermchai Kositpipat, geboren in het dorp zelf, aan hem met zijn eigen geld en naar eigen smaak af te maken: een volledig witte zaal, bezaaid met spiegelscherven, met een dak van drie niveaus en een overvloed aan naga-slangen.
Tegenover het wit van de ubosot, dat de geest voorstelt, verheft zich een rijkversierd gouden gebouw dat het lichaam en de gehechtheid aan geld voorstelt. Het herbergt de toiletten. En juist dat toilet bracht de kunstenaar in 2015 ertoe alle Chinese toeristen de toegang te ontzeggen, een verbod dat hij na iets meer dan een dag introk en dat eindigde met zijn bekentenis dat hijzelf degene was die er niet klaar voor was.
Hoogtepunten
- Brug van de handen — Honderden stucwerk handen die het verlangen symboliseren, vóór de Hemelpoort
- Witte ubosot — Gips en spiegelscherven onder een dak van drie niveaus vol nagas
- Muurschilderingen van de pophel — Michael Jackson, Neo en Freddy Krueger tussen oranje vlammen
- Gouden gebouw — De toiletten van het terrein, allegorie van het lichaam en het geld tegenover de witte geest
- Klokkentoren uit 2016 — Een bijna zwartgouden klok naast de bodhiboom
Aan de rand van Chiang Rai schittert de Witte Tempel (วัดร่องขุ่น, Wat Rong Khun) al van veraf: een volledig witte wijdingszaal, bezaaid met spiegelscherven die de zon terugkaatsen, omringd door naga-slangen, demonenfiguren en een vijver. Het lijkt een ansichtkaart, maar het is een levend, onvoltooid en omstreden werk. Sinds 1997 wordt het opgetrokken door een dorpsgenoot, de schilder Chalermchai Kositpipat, met zijn eigen geld, zijn eigen plannen en een karakter dat meer dan eens de kranten heeft gehaald.
De geschiedenis van Wat Rong Khun begint lang vóór het gips en de spiegels. Rond 1887, jaar 2430 van de boeddhistische jaartelling, vestigden enkele families zich om te boeren naast een klein beekje met troebel water dat in de Mae Lao uitmondt; aan dat troebele beekje ontlenen het dorp, Ban Rong Khun, en de tempel hun naam. De eerste ubosot werd in 1964 gebouwd door abt Phra Sawai Chakharo; in 1995 was hij zo bouwvallig dat hij niet meer voor de riten bruikbaar was en werd gesloopt. De bouw van de nieuwe begon in februari 1996 en lag bijna meteen stil, zonder geld, toen de Thaise economische zeepbel barstte. Daarom dateren sommige bronnen het begin in 1996 en andere in 1997, het jaar waarin de schilder het project overnam: beide data vertellen verschillende delen van hetzelfde verhaal.
De architectuur van Wat Rong Khun leest als een preek in steen en stucwerk. De weg naar de ubosot loopt over een brug over de vijver, langs een zee van uitgestrekte handen die het ongebreidelde verlangen symboliseren; de witte ubosot stelt de geest voor, en het gouden gebouw dat hem in evenwicht houdt het lichaam en de gehechtheid aan geld. Binnen maakt het wit plaats voor oranje vlammen en demonengezichten waartussen figuren uit film en actualiteit opduiken. Die mengeling van boeddhistische iconografie en popcultuur is door sommigen als heiligschennis bestempeld, en de tempel krijgt geen steun van de staat, anders dan andere Thaise tempels. Chalermchai, die meer dan 40 miljoen baht heeft geïnvesteerd, beperkt elke gift tot 10.000 baht, zodat geen enkele grote schenker invloed op het werk kan uitoefenen.
De kunstenaar verdedigt de tempel met dezelfde koppigheid waarmee hij hem bouwt. In februari 2017, toen op Thaise luchthavens en in supermarkten dozen chocola uit China met het beeld van de tempel opdoken, riep hij de pers bijeen om te verkondigen dat Wat Rong Khun toebehoort aan de burgers van Thailand en dat zelfs zijn eigen familie er geen zaken mee mag doen. Het bedrijf vroeg uiteindelijk om vergeving, en hij aanvaardde dat in ruil voor het terugtrekken van de dozen en een schenking van 500.000 baht aan een school voor blinden in Chiang Rai. Twee jaar eerder, in september 2015, maakte een van de foto’s van een fotosessie met een Chinees model hem zo woedend, als oneerbiedig tegenover de godsdienst, dat de schilder zelf voor de camera’s ging poseren om te laten zien hoe het hoorde.
Aan de achterzijde van het terrein, voorbij de woning van de abt, geeft een witte boog met het opschrift ‘wensput’ toegang tot een vijver met in het midden een meerlagige lotus. Bezoekers doen in stilte een wens en gooien munten zodat ze op de hoogste laag blijven liggen, wat bijna nooit lukt, en de bodem ligt vol baht-munten. Vanuit de takken in de buurt wordt het schouwspel gadegeslagen door een galerij van witte papier-maché hoofden van filmschurken, van Freddy Krueger tot Hellboy.
Om te weten wat er te zien is in Wat Rong Khun loopt de audiogids het terrein door in vijf haltes en 90 minuten: het toegangsplein, de vijver van de kinnaree, de brug van de handen, het inwendige met de muurschilderingen en het gouden gebouw. Niemand noemt een vaste datum voor het einde van de bouw: als horizon geldt 2070 en in 2017 had men het nog over minstens vijftig jaar. Het is een tempel die men bezoekt terwijl hij wordt gebouwd.
Het gezegde dat Chalermchai’s hemel tegenover Thawans hel zet, wordt voltooid ten noorden van de stad, in het Zwarte Huis. De Blauwe Tempel is het werk van Sala Nok, die in deze tempel naast Chalermchai werd opgeleid, en Wat Huay Pla Kang is een andere recente witte tempel, opgetrokken op de ruïnes van een eerdere.
Een witte tempel met de naam van troebel water
Wat Rong Khun
Samenvatting van deze stop
De route begint op het toegangsplein, tegenover de ubosot. Van hieruit is het gebouw in zijn geheel te zien, verblindend, met zijn dak van drie niveaus en daarvoor enkele beelden van mediterende Boeddha’s. Het valt moeilijk dat beeld te rijmen met de naam die de tempel draagt: Rong Khun verwijst naar het beekje met troebel water waarnaast zich rond 1887 enkele families vestigden om te boeren, op een steenworp van de Mae Lao.
De tempel van dat dorp had een bescheiden bestaan. Abt Phra Sawai Chakharo, die sinds 1956 de leiding had, liet in 1964 de eerste ubosot bouwen. Dertig jaar later was hij zo vervallen dat hij niet meer voor de riten diende en door een grote kolonie vleermuizen werd bewoond; hij werd gesloopt op 3 juni 1995. Op 3 februari 1996 begon de bouw van de nieuwe, maar alleen het casco van het middendeel kwam af voordat de Thaise economische crisis de tempel zonder geld liet.
Dan betreedt Chalermchai Kositpipat het toneel, geboren in Ban Rong Khun zelf. In 1997, op zijn tweeënveertigste, bood hij aan de ubosot uit eigen zak af te maken, wijzigde de plannen naar zijn smaak en opende het terrein voor bezoekers. Voor de gevel vertelt de audiogids hoe een vervallen dorpstempel uitgroeide tot het levenswerk van een man.
De gevel die zijn maker wilde slopen
Vijver van de kinnaree
Samenvatting van deze stop
Aan de oever van de vijver, voor de ubosot, verheffen zich twee kinnaree, half vrouw, half vogel uit de boeddhistische mythologie. Vanaf dit punt lijkt de gevel perfect, en daarom verbaast het hoe kwetsbaar hij ooit bleek. Op 5 mei 2014 liet een aardbeving met een kracht van 6,3 en het epicentrum in Mae Lao de muren van de ubosot afbladderen, tegels springen, de spits van het reliekschrijn splijten en de schilderingen beschadigen. De tempel sloot vanaf de volgende dag. De werkelijke omvang van de schade wordt nog steeds op verschillende manieren verteld: sommige versies spreken van volledig verloren schilderingen; het oordeel van de ingenieurs van gedeeltelijke schade.
Op 6 mei kondigde Chalermchai aan dat hij de tempel zou slopen en niet zou herbouwen. De dag daarop, nadat een team ingenieurs had verklaard dat de constructie gezond was, beloofde hij hem binnen twee jaar te restaureren, en het terrein heropende op 8 mei. Wat er achter die aankondiging zat, is een omstreden verhaal: volgens een van de versies erkende de kunstenaar zelf op diezelfde 7 mei dat het een theatrale zet was geweest om te testen of de regering iets gaf om de tempel en de omliggende dorpen, en die dag ontving hij hulpbeloften van de regering, van bedrijven, van het leger van Chiang Rai en van verschillende universiteiten.
Twee maanden later, op 19 juli 2014, hield de provincie Chiang Rai hier een sueb chata mueang, het noordelijke ritueel om het lot van de stad te verlengen, met een processie en negen zingende monniken, om de bevolking weer moed te geven. Bij de vijver staat de vertelling stil bij de dagen waarin de Witte Tempel gedoemd leek.
Smekende handen vóór de brug
Handen onder de brug
Samenvatting van deze stop
De ubosot bereikt men niet in een rechte lijn: de toegang loopt over een witte brug over de vijver, en de weg is bedacht als een verhaal dat met het lichaam wordt doorlopen. Vóór de brug schieten honderden stucwerk handen uit de grond die zich uitstrekken naar wie voorbijkomt; ze symboliseren het ongebreidelde verlangen en het lijden. Aan het begin van de brug wachten de kaken van Mara, de koning der demonen, figuur van de hartstochten die men achter zich moet laten.
De brug stelt de overgang voor van de kringloop van wedergeboorten naar het land van de Boeddha, en op de leuningen verschijnen asura-figuren. Aan de overkant wordt de Hemelpoort bewaakt door twee reusachtige figuren die de Dood en Rahu voorstellen, degene die over het lot van de doden beslist.
Dit stuk oversteken is van het verlangen naar de geest gaan, van de wereld van de smekende handen naar het wit van de ubosot. Bij de ingang van de brug ontrafelt de audiogids de betekenis van elke figuur langs de weg.
Neo en Michael Jackson tussen de vlammen
Muurschilderingen van de ubosot
Samenvatting van deze stop
Binnen in de ubosot houdt het wit op. De muurschilderingen barsten los in oranje vlammen en demonengezichten, en daartussen verschijnen bekende gezichten: Michael Jackson, Neo uit Matrix, Freddy Krueger en een Terminator T-800, naast de aanslag op het World Trade Center. De hel van deze tempel wordt bevolkt door de hedendaagse wereld. Binnen is fotograferen niet toegestaan, dus deze schilderingen zijn alleen ter plekke te zien.
De mengeling is niet iedereen bevallen: sommigen vinden haar heiligschennend. En het is niet de eerste keer dat het werk van Chalermchai dat debat uitlokt. Tussen 1988 en 1992 schilderde hij de muurschilderingen van de Thaise tempel Buddhapadipa in Londen, die vanaf de opening werden bekritiseerd door wie vond dat het geen authentieke Thaise kunst was.
Voor de muurschilderingen legt de audiogids uit waarom een schilder die ervan werd beschuldigd geen Thaise kunst te maken besloot het hart van een boeddhistische tempel met popiconen te vullen.
Het goud dat de toiletten bewaakt
Gouden toiletgebouw
Samenvatting van deze stop
De route eindigt voor een rijkversierd gouden gebouw, het grote tegenwicht van de ubosot. Als het wit de geest voorstelt, stelt het goud het lichaam en de gehechtheid aan geld voor. Binnen zijn de toiletten. En geld heeft hier zijn eigen regels: Chalermchai betaalt het werk uit eigen zak, met meer dan 40 miljoen baht, en beperkt elke gift tot 10.000 baht. De eerste 19 jaar was het bezoek gratis; sinds 1 oktober 2016 betalen buitenlanders entree, toen 50 baht en sinds 1 januari 2026 200, met de grottentoonstelling inbegrepen, terwijl Thai gratis binnenkomen.
Dat toilet was het middelpunt van een van de opvallendste episodes van de tempel. Begin februari 2015 klaagde een Thaise bezoeker over de staat waarin hij het had aangetroffen, en de woedende kunstenaar verbood alle Chinese toeristen de toegang: hele bussen moesten zich tevredenstellen met een foto van de tempel vanaf de parkeerplaats. Hij was van plan drie dagen te sluiten, maar hief het verbod na iets meer dan een dag op toen hij inzag dat het onrechtvaardig was tegenover wie zich goed gedroeg. Hij waarschuwde dat als het opnieuw gebeurde, de gidsen met hun eigen handen zouden schoonmaken. Een jaar later vatte hij het samen in een bruuske zin: degene die er niet klaar voor was, was hijzelf. Hij liet de toiletten vernieuwen met een investering van zo’n 10 miljoen baht en nam Chinees sprekend personeel aan.
Richting de achtertuinen, naast de bodhiboom, verheft zich de klokkentoren, in oktober 2016 ingewijd voor ruim 2.000 in het wit geklede mensen: een gouden boog met twee pijlers en een grote klok in een donker, bijna zwart goud, die een tweelingbroer voor Cambodja moest krijgen die nooit is gemaakt. Abt Phra Khru Chakhariyanuyut zegende hem, dezelfde monnik Sawai die de ubosot van 1964 had laten bouwen. Tegenover het goud van de toiletten sluit de laatste halte van de audiogids de cirkel van een tempel die begon als, en nog steeds is, een zaak van het volk.
