Qing-geboortehuis
Audiogids Geboortehuis van Xiong Xiling (Xiong Xiling Guju)
In een steeg van de Wenxing-straat bewaart een binnenplaatshuis van hout en baksteen van zo'n 260 m² de wieg van de ‘Feniks Xiong’: het wonderkind van Fenghuang dat in 1913 premier van de Republiek werd en eindigde met het opvoeden van wezen in een voormalige keizerlijke tuin in Peking.
- 30 min audio
- Siyuan-binnenplaatshuis
Het huis dateert van omstreeks 1868, het zevende jaar van het Tongzhi-tijdperk van de Qing-dynastie, en werd gekocht door de grootvader, Xiong Shigui, toen hij bazong was, compagniesofficier, van het linkerbataljon van het garnizoen van Zhen'gan, de huidige binnenstad van Fenghuang. Hier werd Xiong Xiling geboren en hier bracht hij zijn jeugd door. Het is een naar het zuiden gerichte siyuan van baksteen en hout, met een hoofdgebouw van drie traveeën in chuandou-constructie, een zadeldak tussen brandmuren en kleine grijze pannen. Het ging gerestaureerd weer open in 2000 en is sinds 2002 een beschermd goed van provinciaal niveau van Hunan.
De jongen uit een huis met een stampkamer om rijst te pellen werd in Peking eigenaar van het landhuis van de Keqin-prinsen en deed in 1932, na het overlijden van zijn vrouw, afstand van dat en van heel zijn fortuin voor onderwijs en liefdadigheid. Daarom staat onder het portret dat de zaal beheerst een bronzen buste die geen enkele instelling bestelde: zijn voormalige wezen goten haar. En daarom bevat het huis een paradox: het bewaart de Feniks in brons, maar niet in een graf.
Hoogtepunten
- Bronzen buste in de centrale zaal — 51 cm, in 2001 gegoten en geschonken door veertien oud-leerlingen van zijn weeshuis
- Spreuk van Cai Yuanpei — Twee tabletten bij de tweede poort die zijn weg van politiek naar weeshuis samenvatten
- Binnenplaats van rode zandsteen — Rode platen, stampkamer en stenen molen van een militaire grensfamilie
- Werkkamer met traliewerk — 72 m² open naar de binnenplaats achter gesneden traliewerkramen met wit papier
- Bord onder de dakrand — De tekens 熊希龄故居 en de 熊 van de familienaam die een beroemd vernuftspel inspireerde
Aan het eind van een steeg die van de Wenxing-straat afgaat, in de oude binnenstad van Fenghuang, geeft een eenvoudige deur toegang tot het Geboortehuis van Xiong Xiling (熊希龄故居, Xiong Xiling Guju). Niets eraan verraadt een regeringsleider: het is een binnenplaatshuis van hout en baksteen, met 262,9 m² perceel en 157 m² bebouwd, dat een grootvader die garnizoensofficier was omstreeks 1868 kocht. Daar werd volgens de datum die de meeste bronnen geven op 23 juli 1870 de jongen geboren die zijn land uiteindelijk ‘Xiong Fenghuang’ zou noemen, de Feniks Xiong.
De geschiedenis van het Geboortehuis van Xiong Xiling is die van een duizelingwekkende opgang. Bijgenaamd ‘wonderkind van Hunan’ slaagde Xiong in 1894 voor de graad van jinshi, de hoogste van de keizerlijke examens, en trad datzelfde jaar toe tot de Hanlin-academie. Onder de Republiek was hij van 31 juli 1913 tot 12 februari 1914 premier en minister van Financiën onder president Yuan Shikai, aan het hoofd van het zogeheten ‘kabinet van talenten’. Zijn val bracht hem op een andere weg: na de grote overstroming van 1917 rond Peking opende hij een opvangcentrum voor kinderen van getroffenen dat in 1920 het Weeshuis van Xiangshan werd, gevestigd in de voormalige keizerlijke tuin Jingyiyuan in de Geurige Heuvels, tot 1948. Hij stierf in Hongkong in 1937, waar hij geld was gaan inzamelen voor gewonden en vluchtelingen van de oorlog met Japan.
Over zijn afkomst gaat ook een oordeel uit zijn tijd. Volgens de gedocumenteerde overlevering schreef de examinator, toen hij voor het provinciale examen slaagde, over die jongen uit ‘de barbaarse gebieden van de Chu-grens’ dat hij een talent was ‘zonder weerga’. En de gouverneur die hem later aan het hoofd van de School voor Actuele Zaken van Changsha plaatste, Chen Baozhen, had jaren eerder in Fenghuang gediend en kende diezelfde straten.
De architectuur van het Geboortehuis van Xiong Xiling is die van een welgestelde militaire familie, maar zonder luxe: een binnenplaats geplaveid met rode zandsteen, een hoofdgebouw van drie traveeën onder brandmuren, een werkkamer met gesneden traliewerk, een kamer om rijst te pellen, een stenen molen en een tuintje van zo’n 60 m² met stenen tafel en krukken. In de zalen zijn foto’s van Xiong en zijn familie, meubels, schrijfbenodigdheden en manuscripten van hem in vitrines bijeengebracht. Na de heropening in 2000 keurde het Erfgoedbureau van Hunan in 2023 een nieuwe restauratie goed.
Om te weten wat er te zien is in het Geboortehuis van Xiong Xiling leidt de audiogids je er in vier haltes en 30 minuten doorheen: de poort aan de steeg, de binnenplaats van rode zandsteen, de werkkamer met traliewerk en de centrale zaal met de bronzen buste. De rode draad is één: uit dit piepkleine huis van militairen van de grens kwam een man voort die tot de top van de macht steeg, viel en ervoor koos wat hem restte aan vreemde kinderen te besteden. En het zijn die kinderen, nu bejaard, die hem hier hebben teruggebracht.
Op een honderd meter opent zich in de muur de Noordpoort, en op zo’n 300, in een andere steeg, bewaart het Geboortehuis van Shen Congwen de jeugd van de andere beroemde zoon van Fenghuang.
Een buurtpoort voor de Feniks
Geboortehuis van Xiong Xiling
Samenvatting van deze stop
De toegang is een smalle doorgang van de Wenxing-straat naar een eenvoudige binnenplaatspoort, zo bescheiden dat ze moeilijk te vinden is. Aan deze deur hing de spreuk die de vereniging van oud-leerlingen van het Weeshuis van Xiangshan hem opdroeg, met regels over ‘een heel leven van oprecht patriottisme’ en ‘een half leven van liefdadigheid en scholen’.
Het huis werd gekocht door de grootvader, Xiong Shigui, toen hij bazong was, compagniesofficier, van het linkerbataljon van het garnizoen van Zhen’gan, zoals de binnenstad van Fenghuang toen heette. De vader, Xiong Zhaoxiang, bracht het tot commandant van het rivierbataljon Chengxiang van Hengzhou. Het was dus een welgestelde militaire familie, en daarin werd Xiong Xiling in 1870 geboren, hoewel een bron 1869 geeft en een biografisch woordenboek zelfs 1867.
Van de stad kreeg hij zijn bijnaam: naar zijn geboortegrond stond hij bekend als ‘Xiong Fenghuang’, de Feniks Xiong. Het woordspel achtervolgde hem zijn hele leven, en in 1935, bij zijn huwelijk met Mao Yanwen, droeg een leerling van hem, Liu Fuxuan, hem een spreuk op die begon met ‘de feniks slaat zijn vleugels uit’. Voor de poort legt de vertelling uit waarom een hele stad haar naam leende aan één man.
Rode zandsteen, rijststamper en een beer
Binnenplaats van rode zandsteen en stampkamer
Samenvatting van deze stop
Voorbij de poort opent zich een klein tianjing, de lichthof, geplaveid met blokken rode zandsteen en omringd door het hoofdgebouw, de werkkamer tegenover en de vleugels. Vanuit het midden zie je de bakstenen brandmuren en de kleine grijze pannen die het zadeldak bedekken, en onder de dakrand van het hoofdhuis hangt een horizontaal bord met de tekens 熊希龄故居, het werk van de kalligraaf Mao Zhiyong. De datum van het huis is niet helemaal onomstreden: de meest aangehaalde datering plaatst haar omstreeks 1868, maar een andere bron voert haar een generatie terug, naar het Daoguang-tijdperk (1821-1850).
Naast de binnenplaats ligt de duiwu, de stampkamer om rijst te pellen, en in de galerij aan de oostkant een stenen molen: het praktische en sobere deel van een grenshuis. Aan de andere kant van die galerij verbergt zich een tuintje van zo’n 60 m², met planten, stenen tafel en krukken.
Op het bord staat bovendien een teken met een verhaal. In Hunan wordt verteld dat een xiucai de jonge Xiong uitdaagde met een tweeregelige spreuk die speelde met zijn familienaam: haal je bij 熊, ‘beer’, de vier puntjes onderaan weg, de ‘poten’, dan blijft 能 over, ‘bekwaam’. Maar de regel is volgens de bronnen anders ontstaan en met een andere bedoeling, veel minder onschuldig. Op de binnenplaats haalt de audiogids het teken streek voor streek uit elkaar en vertelt hoe een belediging tot legende werd.
De werkkamer van het wonderkind dat tweemaal viel
Werkkamer met gesneden traliewerk
Samenvatting van deze stop
Tegenover het hoofdgebouw verheft zich de werkkamer, van 72 m², met de gevel naar de binnenplaats afgesloten door ramen met gesneden traliewerk met geometrische motieven, bekleed met wit papier. Het is de hoek die het best past bij de jongen die hier studeerde: in 1894, het twintigste jaar van het Guangxu-tijdperk, slaagde Xiong voor de graad van jinshi en trad hij in diezelfde vijfde maand toe tot de Hanlin-academie als shujishi, bachelor van de keizerlijke academie. De leeftijden bij zijn eerdere examens verschillen per bron; die datum is de enige vaste.
Zijn eerste val kwam vroeg. Volgens de gedocumenteerde overlevering diende in 1898 een censor bij keizer Guangxu een memorie in tegen gouverneur Chen Baozhen waarin hij de Zuidelijke Studievereniging van Changsha belachelijk maakte en de jonge Xiong met een belletje in de hand centraal in het tafereel plaatste. In de herfst kwam de slag tegen de Honderd-Dagenhervorming en werd Xiong ontslagen met een verbod ooit nog een ambt te bekleden.
De tweede val was van hoger. Premier sinds 31 juli 1913, deed de pers begin 1914 het schandaal over de diefstal van schatten uit het zomerpaleis van Rehe weer opleven, uit de tijd dat hij militair gouverneur van die streek was; op 7 februari nam hij onder verdenking ontslag en op 12 februari verliet hij het ambt. De bronnen zijn het niet eens over de ware oorzaak: sommige wijzen op het schandaal, andere stellen het voor als een voorwendsel door Yuan Shikai gefabriceerd en weer andere spreken van zijn verzet tegen Yuans monarchistische restauratie. Voor het traliewerk reconstrueert de vertelling het tafereel van het belletje dat zijn vijanden tot bewijs van ondermijning maakten.
Een buste betaald door zijn wezen
Bronzen buste in de centrale zaal
Samenvatting van deze stop
In het midden van de hoofdzaal, onder het portret van Xiong, staat een bronzen buste van 51 cm hoog en 35 breed. Hij werd in oktober 2001 gegoten en geschonken door veertien oud-leerlingen van het Weeshuis van Xiangshan. Aan de zijkanten hangt zijn eigen spreuk, ‘de geest slijt in het rumoer; het lichaam verandert in honderd jaar’, en in de zaal hangt ook een tekst uit 1936 van de voorzitter van de Nationale Regering, Lin Sen, die de opgevangen kinderen vergelijkt met aren en catalpa’s die ‘tot honderd voet’ zijn grootgebracht. Bij de tweede poort vatten twee verticale tabletten met halfcursieve kalligrafie van Cai Yuanpei zijn hele leven samen: moe van het varen op de zee van ambten, keert hij terug naar de berg en probeert hij een weeshuis uit.
Volgens de gedocumenteerde overlevering kwam de roeping al uit zijn kindertijd, toen hij zag hoe zijn moeder, met de familienaam Wu, armen en hongerigen hielp, kinderen opving en dokters betaalde. In 1931 stierf zijn vrouw, Zhu Qihui, gezellin van zijn werk in het weeshuis, en in 1932 deed Xiong ter nagedachtenis aan haar afstand van heel zijn fortuin: meer dan 275.000 zilveren dollars en 62.000 taels, samen met het landhuis in Peking dat van de Keqin-prinsen was geweest.
Het huis herdenkt hem in brons, maar bewaart hem niet: Xiong stierf in Hongkong op 25 december 1937 en rust niet in Fenghuang. Voor de buste volgt de laatste halte van de audiogids de lange reis van zijn stoffelijk overschot en sluit ze de cirkel tussen het kind van deze binnenplaats en de wezen die hem naar huis terugbrachten.
