Huizen boven de rivier
Audiogids Paalwoningen van Huilongge (Huilongge Diaojiaolou)
Een rij van zo'n 240 meter houten huizen die hun voorkant naar de oude straat met stenen platen keren en hun rug boven de Tuo-rivier laten hangen, gedragen door de dunne palen die Shen Congwen ‘magere poten’ noemde.
- 45 min audio
- Qing-dynastie
In het zuidoosten van de oude binnenstad van Fenghuang kijken de paalwoningen van Huilongge aan de voorkant uit op de oude keizerlijke weg en hangen ze aan de achterkant boven de Tuo. Hun gebouwen dateren uit de Qing-dynastie en de eerste jaren van de Republiek China en rusten op een eeuwenoude truc: de helling afgegraven tot een terras, lange houten palen onder de rand en erbovenop een huis van twee verdiepingen met de stal eronder, hangend boven het water.
Die magere poten zijn ook hun zwakke punt. Op 15 juli 2014 zette een buitengewone vloed van de Tuo de begane grond van de huizen aan de oever volledig onder water, en rond 2025 waren er veel versterkt met baksteen en steen, zodat de houten palen langzaam verdwijnen. Dezelfde straat, nu vol bars en herbergen, eindigt in stilte aan de voet van de Tingtao-berg, waar Shen Congwen rust.
Hoogtepunten
- Houten palen in de Tuo — de magere en hulpeloze poten die Shen Congwen beschreef
- Rij van zo'n 240 meter — houten huizen uit de Qing-tijd en de eerste jaren van de Republiek
- Uitkragende voorhallen — houten vloeren boven de rivier gehangen, met de oude stal eronder
- Funderingen van baksteen en steen — de versterking die de oude houten palen geleidelijk vervangt
- Straat met stenen platen van Huilongge — de oude keizerlijke weg, nu vol bars en herbergen, tot aan het graf van Shen Congwen
In het zuidoosten van de oude binnenstad van Fenghuang leeft een rij houten huizen met twee gezichten. Aan de voorkant kijken de paalwoningen van Huilongge (回龙阁吊脚楼群, Huilongge Diaojiaolou) uit op de oude keizerlijke weg, een straat met stenen platen; aan de achterkant hangen ze boven de Tuo-rivier, rustend op lange, dunne palen. Het geheel strekt zich zo’n 240 meter langs de oever uit en zijn gebouwen dateren uit de Qing-dynastie en de eerste jaren van de Republiek China.
De geschiedenis van de paalwoningen van Huilongge is verbonden met die van hun straat. Die straat met stenen platen maakt deel uit van de handelsas van meer dan 3.000 meter die door Fenghuang loopt en doorgaat tot Jieguanting, het paviljoen waar ambtenaren werden ontvangen, en tot het graf van Shen Congwen. Ze ontstond tussen de Yuan- en de Ming-dynastie en behoudt de aanleg uit de Qing-tijd; sommige gidsen noemen haar zelfs de oudste straat van de binnenstad, een voorrang waarover niet alle bronnen het eens zijn. Ook over de afkomst van deze huizen bestaat geen eensgezindheid: sommige bronnen noemen ze Tujia-paalwoningen en andere benadrukken hun uitgesproken Miao-kenmerken. Beide volken leven in Fenghuang en het huistype is gedeeld.
De architectuur van de paalwoningen lost een probleem van helling op. De helling wordt afgegraven tot een aarden terras, palen dragen onder de rand een voorhal die boven het water hangt en erbovenop staat het hoofdhuis van twee verdiepingen, gedekt met pannen of met schors van Chinese spar. Bij de huizen naast de Hongbrug is het houtskelet van het type chuandou, in de varianten ‘vijf kolommen en zes hangers’ of ‘vijf kolommen en acht hangers’. De schrijver Shen Congwen, geboren in Fenghuang, beschreef ze met twee woorden: xijiao lingding, mager van poten en hulpeloos.
Tegenwoordig zijn de hangende huizen vooral winkels, bars en herbergen. Hoeveel huiselijk leven er nog in zit, is een kwestie van discussie: één bron noemt meer dan tien gezinnen die nog in het geheel wonen, een andere beschouwt het als volledig omgebouwd tot bedrijven en een gids beweert dat van de oude huizen aan de oever nog maar tien-en-nog-wat met palen in de rivier over zijn. Om te weten wat er te zien is bij de paalwoningen van Huilongge stelt de audiogids 45 minuten en vier haltes voor: eerst vanaf het water, op de Windbrug; daarna vanaf de straat; dan op stroomhoogte, bij de Guanjing-brug; en ten slotte langs de straat tot waar het rumoer wegsterft.
Vanuit de herbergen aan de oever zie je stroomopwaarts het Wanshou-paleis, het gildehuis van de kooplieden uit Jiangxi; en binnen de oude binnenstad bewaart het Geboortehuis van Shen Congwen de jeugd van de schrijver die deze ‘magere poten’ doopte.
Magere poten boven de Tuo
Windbrug
Samenvatting van deze stop
Halverwege de Windbrug verschijnt het gezicht dat de straat verbergt. Vanaf het water is Huilongge een rij uitkragende houten voorhallen boven de Tuo, gedragen door lange, dunne palen die tot in de stroom reiken, met ramen en balkons open naar de rivier en een ononderbroken lijn van zwarte pannendaken, getrapt langs de oever, met de punten van de dakranden omhoog gekruld. Van hieruit overzie je een groot deel van de rij van zo’n 240 meter in het zuidoosten van de oude binnenstad.
Dit was het beeld dat Shen Congwen vastlegde met de uitdrukking xijiao lingding: huizen met magere, hulpeloze poten. Gezien vanaf de brug klopt de beschrijving nog steeds, en ze laat een vraag in de lucht hangen: hoeveel is kwetsbaarheid en hoeveel is vakmanschap in die houten palen.
De oever heeft bovendien zijn eigen uur. Volgens een gedocumenteerde overlevering hoor je bij zonsopgang, als de rivier nog onder de mist ligt, onder de huizen een droog, herhaald geklop: vrouwen uit de buurt wassen de was in de Tuo en slaan hem met stokken, terwijl locals met bamboemanden op de rug voorbijkomen, en de eerste toeristen. Het is het moment waarop het dorp, voordat de bars opengaan, nog van zijn bewoners is, en met dat geluid begint de vertelling op de brug.
Lage gevels, stallen boven de rivier
Huilongge
Samenvatting van deze stop
Zodra je de Windbrug af bent en in Huilongge staat, verandert hetzelfde huis van schaal. Het huis dat vanaf het water hoog en zwevend leek, toont naar de straat met stenen platen een lage gevel, bijna die van elk dorpshuis, met zijn winkel, zijn bar of zijn herberg.
De truc zit in het terrein. Elk huis steunt op de helling van de oever, afgegraven tot een aarden terras met het profiel van het teken 厂. Onder de rand van dat terras dragen lange houten palen balken en planken op dezelfde hoogte, en zo ontstaat de voorhal die boven de rivier hangt. Op het terras heeft het hoofdhuis twee verdiepingen: de eerste om te wonen en de bovenste om spullen te bewaren, onder een dak van pannen of van schors van Chinese spar.
Er blijft een holte over: de ruimte tussen de palen, onder de uitkragende hal. Daar kwamen het varkenskot, de koestal of de opslag van rommel. Voor deze gevels haalt de audiogids stuk voor stuk een huis uit elkaar dat zijn dieren boven het water liet hangen.
De vloed van 2014 en de nieuwe baksteen
Guanjing-brug
Samenvatting van deze stop
Vanaf de Guanjing-brug, stroomopwaarts kijkend, zie je het geheel op waterhoogte, en hier begrijp je zijn zwakke punt. Op 15 juli 2014 zette een buitengewone vloed van de Tuo de begane grond van de huizen aan de oever van de oude binnenstad volledig onder water en liet hij een meter water achter in de vlakke delen van de stad.
Tussen de houten palen piepen stukken bakstenen of stenen muur tevoorschijn. Rond 2025 waren veel van de oude paalwoningen, oorspronkelijk gedragen door houten palen, zo uit veiligheid versterkt, en de palen verdwijnen van de oever: de magere poten van Shen Congwen worden schaars.
’s Nachts vult dezelfde rivier zich met kleine vlammetjes. Langs de Tuo worden papieren lampionnen verkocht die je aansteekt, op het water legt en met de stroom laat meedrijven tussen de weerspiegelingen van de verlichte huizen; volgens het volksgeloof draagt elk een wens. Rond 2014 waren ze zo goedkoop dat je in het hoogseizoen voor één yuan acht kleine lampionnen kreeg en in het laagseizoen twaalf. Op de brug zet de vertelling de vloed en die wensen, die over dezelfde bedding reizen, tegenover elkaar.
De straat die eindigt bij Shen Congwen
Graf van Shen Congwen
Samenvatting van deze stop
De straat met stenen platen van Huilongge was een keizerlijke weg en is nu een aaneenschakeling van bedrijven: de bars zitten vooral in de eerste helft en de herbergen in de tweede. Ze maakt deel uit van de handelsas van meer dan 3.000 meter die door Fenghuang loopt en volgens één bron wonen tussen winkels en hostels nog altijd meer dan tien gezinnen. Vanuit sommige herbergen aan de oever zie je stroomopwaarts de Wanming-pagode, de bocht van Shawan en het Wanshou-paleis.
Stroomafwaarts, voorbij de bars, ijlt de drukte uit tot er aan de voet van de Tingtao-berg bijna alleen stilte is. Daar rust Shen Congwen, teruggekeerd naar zijn land na meer dan zestig jaar ver ervandaan. Er is geen grafheuvel: alleen een grafsteen in vijf kleuren en, hogerop, een grote natuurlijke rots met enkele regels in zijn eigen kalligrafie: ‘Wie denkt zoals ik denk, kan mij begrijpen; wie denkt zoals ik denk, kan mensen leren kennen.’
Naast de grafsteen staat een stèle die de schilder Huang Yongyu liet plaatsen, met een droge zin die niet als lof klinkt. Aan de voet van de Tingtao-berg onthult de laatste halte van de audiogids wat die zin zegt en waarom hij het juiste einde is voor de straat van de huizen met magere poten.
